Wykonywanie pomiarów ciśnienia tętniczego w gabinecie lekarskim i poza nim. Podsumowanie wytycznych European Society of Hypertension 2021

pobierz pdf

Jak cytować: Prejbisz A., Dobrowolski P., Kabat M., Januszewicz A.: Wykonywanie pomiarów ciśnienia tętniczego w gabinecie lekarskim i poza nim. Podsumowanie wytycznych European Society of Hypertension 2021. Med. Prakt., 2021; 6: 10–16

Skróty: ABPM (ambulatory blood pressure monitoring) – całodobowa rejestracja ciśnienia tętniczego, CT – ciśnienie tętnicze, ESH – European Society of Hypertension, HBPM (home blood pressure monitoring) – domowe pomiary ciśnienia tętniczego, NT – nadciśnienie tętnicze

Nadciśnienie tętnicze (NT) jest jednym z głównych modyfikowalnych czynników ryzyka sercowo-naczyniowego. Podstawowym elementem diagnostyki i leczenia NT jest ocena wartości ciśnienia tętniczego (CT). Właściwą ocenę wartości CT umożliwia tylko prawidłowo wykonany pomiar CT. European Society of Hypertension (ESH) przygotowało ważny dokument dotyczący zasad wykonywania i interpretacji wyników pomiarów CT, zarówno tych wykonywanych w gabinecie lekarskim, jak i poza nim. Należy odnotować, że jednym z autorów tego dokumentu jest prof. Andrzej Januszewicz, który obecnie pełni funkcję sekretarza ESH, a recenzentem – prof. Aleksander Prejbisz.

Ogólne zasady pomiaru ciśnienia tętniczego

Obecnie zdecydowaną większość pomiarów CT wykonuje się za pomocą aparatów automatycznych, dotyczy to również pomiarów w gabinecie lekarskim. Jeśli korzysta się z takich urządzeń, powinno się wybierać te z odpowiednią walidacją, czyli ocenione – niezależnie, według jednego z obowiązujących protokołów – jako zapewniające odpowiednią dokładność pomiaru.
Odpowiednią walidację ma mniej niż 10% spośród dostępnych na rynku aparatów automatycznych. Lista aparatów do pomiarów gabinetowych, domowych i całodobowych, które ją posiadają, dostępna jest na stronie internetowej www.stridebp.org.
Aparaty automatyczne wyposażone są w mankiety, których na ogół nie można stosować wymiennie w innych aparatach, nawet tego samego producenta. Niektóre aparaty są wyposażone obecnie w mankiety dostosowane do szerszego zakresu obwodu ramienia (łączą rozmiar średni [M] i duży [L]). U osób z dużym obwodem ramienia (>42 cm w połowie jego wysokości) należy preferować mankiety stożkowe zamiast prostokątnych, gdyż te ostatnie mogą zawyżać wartości CT. Jeśli dobranie odpowiednio dużego mankietu na ramię nie jest możliwe, CT można zmierzyć za pomocą odpowiednio zwalidowanego aparatu nadgarstkowego.

Nadciśnienie tętnicze białego fartucha i nadciśnienie tętnicze ukryte

W tabeli 1 przedstawiono możliwości klasyfikacji CT w zależności od jego wartości (prawidłowe czy podwyższone) w jednej z metod pomiarów. Nawet w przypadku dokładnie wykonanych pomiarów klinicznych u 15–25% osób stwierdza się NT białego fartucha (zwiększone wartości CT w gabinecie lekarskim, ale nie poza nim), a u 10–20% osób NT ukryte (prawidłowe wartości CT w pomiarach klinicznych i zwiększone poza gabinetem lekarskim). NT ukryte i NT białego fartucha należy potwierdzić 2-krotnie w pomiarach poza gabinetem lekarskim. Prawdopodobieństwo nieprawidłowego zakwalifikowania jest największe przy wartościach CT w pomiarze klinicznym zbliżonych do 140/90 mm Hg.

Tabela 1. Możliwości klasyfikacji nadciśnienia tętniczego (NT) w zależności od wartości ciśnienia tętniczego (CT) w pomiarach klinicznych, w całodobowej rejestracji ciśnienia tętniczego (ABPM) i w pomiarach domowych (HBPM)
		HBPM/ABPM
		prawidłowe CT	podwyższone CT
pomiary kliniczne	prawidłowe CT	prawidłowe CT	NT ukryte (10–20%)
	podwyższone CT	NT białego fartucha (15–25%)	NT

Metody pomiaru ciśnienia tętniczego

Pomiar kliniczny

Pomiar kliniczny CT pozostaje najlepiej przebadaną i często jedyną dostępną metodą pomiaru CT. Stosowany jako jedyna metoda pomiaru CT prowadzi jednak do nieprawidłowej oceny wartości CT u znacznego odsetka osób. Dlatego decyzje diagnostyczne i terapeutyczne powinno się w miarę możliwości podejmować na podstawie wyników pomiarów klinicznych i poza gabinetem lekarskim.
Zasady wykonywania pomiarów CT podsumowano na rycinie 1, a zasady interpretacji wyników średnich wartości CT w gabinecie lekarskim – na rycinie 2.

(kliknij rycinę, by powiększyć)

Ryc. 1 Zasady wykonywania pomiarów ciśnienia tętniczego – pomiary kliniczne i domowe

(kliknij rycinę, by powiększyć)

Ryc. 2 Interpretacja pomiarów klinicznych ciśnienia tętniczego

Podczas pierwszej wizyty należy wykonać pomiary CT na obu ramionach; jeśli różnica wartości między ramionami wynosi:

1. 10 mm Hg – należy ją potwierdzić w powtarzanych pomiarach, a następnie pomiary CT wykonywać na ramieniu, na którym CT jest wyższe
2. >20 mm Hg – wymagana jest dalsza diagnostyka w kierunku chorób naczyń.

Pomiary CT po pionizacji należy wykonywać u leczonych chorych na NT w razie wystąpienia objawów sugerujących hipotensję ortostatyczną, szczególnie u osób w wieku podeszłym, z chorobami neurodegeneracyjnymi (np. choroba Parkinsona) lub z cukrzycą.
Pomiary wykonuje się po 1 minucie i 3 minutach od pionizacji. Hipotensję ortostatyczną należy rozpoznać, jeśli w drugim pomiarze stwierdzi się obniżenie CT skurczowego o ≥20 mm Hg.